Postawy w niemieckiej szkole długiego miecza z XV wieku


Źródła

W trak­ta­tach po­cho­dzą­cych z tra­dy­cji nie­miec­kiej zwią­za­nych z Johannesem Liechtenauerem po­ja­wiają się słowa hu­ten i le­ger. Można je prze­tłu­ma­czyć jako „garda” albo „po­stawa”. Określenia te wy­stę­pują wy­mien­nie i w obec­nej chwili przy­jęło się je trak­to­wać jako sy­no­nimy. Nie je­ste­śmy w sta­nie okre­ślić po­waż­niej­szych róż­nic zna­cze­nio­wych mię­dzy nimi.

W swo­jej na­uce, Liechtenauer po­sta­wom po­święca je­dy­nie 4 wersy:


Vier le­ger al­leyne do von halt und flewg dy ge­meyne Ochse pflug / al­ber vom tage nicht sy dir u[e]mmer


Vier le­ger al­leyne do von halt und flewg dy ge­meyne Ochse pflug / al­ber vom tage nicht sy dir u[e]mmer

Wersy te znaj­dują się za­raz za ob­szer­nym opi­sem me­ister­haw – mi­strzow­skich ude­rzeń, co su­ge­ruje, że sam Liechtenauer nie przy­kła­dał do po­staw aż tak wiel­kiej wagi, o czym dość ja­sno wspo­mina je­den z jego uczniów, Hanko Döbringer:

Auch wisse / das man alle le­ger und hute bricht mit he­wen / mit deme / daz man eyme kun­lich czu­hewt / zo mus io / of varn ey­ner und sich schut­zen / Dorum helt licht­na­wer nicht vil von den le­gern ader hu­ten / zun­der her schaft li­ber das sich ey­ner be­sorge vor im mit dem das her den vor­slag ge­wint


Auch wisse / das man alle le­ger und hute bricht mit he­wen / mit deme / daz man eyme kun­lich czu­hewt / zo mus io / of varn ey­ner und sich schut­zen / Dorum helt licht­na­wer nicht vil von den le­gern ader hu­ten / zun­der her schaft li­ber das sich ey­ner be­sorge vor im mit dem das her den vor­slag ge­wint

O sa­mych po­sta­wach znacz­nie wię­cej mo­żemy się do­wie­dzieć od mi­strzów, któ­rzy do wer­sów mi­strza do­pi­sali wła­sne glosy: Hanko Döbringera, Petera von Danzig i Sigmunda Ringecka.

Hanko Döbringer po­prze­dza opis sa­mych po­staw krót­kim wstę­pem, pi­sząc:


Hie nent her vier le­ger ader vier hute / do vom et­zwas czu halde ist / Doch vor al­len sa­chen / zo sal ey­ner man io nicht czu lange do­rynne le­gen Wenn licht­na­wer hat eyn so[e]lch sprich / wort / wer do leit der ist tot / Wer sich ru[e]ret der lebt noch / Und das get of dy le­ger das sich eyn man sal li­ber ru­ren mit ge­fech­ten den das her / der hu­ten wart / mit dem her vor=slossen mo[e]chte dy schan­cze /


Hie nent her vier le­ger ader vier hute / do vom et­zwas czu halde ist / Doch vor al­len sa­chen / zo sal ey­ner man io nicht czu lange do­rynne le­gen Wenn licht­na­wer hat eyn so[e]lch sprich / wort / wer do leit der ist tot / Wer sich ru[e]ret der lebt noch / Und das get of dy le­ger das sich eyn man sal li­ber ru­ren mit ge­fech­ten den das her / der hu­ten wart / mit dem her vor=slossen mo[e]chte dy schan­cze /

Döbringer dość wy­raź­nie za­zna­cza ko­niecz­ność cią­głego ru­chu. Pomimo iż nie jest to ni­gdzie wspo­mniane expli­cite, dość oczy­wi­ste wy­daje się stwier­dze­nie, że każda z po­staw w tra­dy­cji Liechtenauera jest po­cząt­kiem pew­nej ak­cji szer­mier­czej i koń­cem in­nej. Przejście po­mię­dzy nimi może sta­no­wić pchnię­cie, ude­rze­nie lub cię­cie.

Postawy są też kon­kret­nymi sy­tu­acjami tak­tycz­nymi i jako ta­kie dość ści­śle łą­czą się z kon­cep­cją otwarć (vier Bloßen), omó­wioną w in­nym miej­scu. Wszystkie po­stawy nie­miec­kie, w prze­ci­wień­stwie do nie­któ­rych wło­skich, są pro­wo­ka­cyjne i czę­ściowo otwarte (umoż­li­wiają prze­ciw­ni­kowi tra­fie­nie w któ­reś z otwarć). W ten spo­sób na­kła­nia się prze­ciw­nika do wy­ko­na­nia ataku wy­mie­rzo­nego w kon­krent otwar­cie, na który szer­mierz od­po­wie bły­ska­wicz­nym kontr­ata­kiem. Podejście ta­kie można od­na­leźć na przy­kład w opi­sie Krumphaw u Petera von Danzig:


So ste mit dem linc­ken fu­esß vor / und halt dein swert mit dem ort ne­ben de­iner rech­ten se­it­ten auff der er­den daß die lang schneid oben sey / und gib dich plöß mit der linc­ken se­it­ten


So ste mit dem linc­ken fu­esß vor / und halt dein swert mit dem ort ne­ben de­iner rech­ten se­it­ten auff der er­den daß die lang schneid oben sey / und gib dich plöß mit der linc­ken se­it­ten


Postawy główne

Cztery główne po­stawy to te wy­mie­nione w wer­sach Liechtenauera: wół (ochs), pług (pflug), głu­piec (al­ber) oraz z da­chu (vom Tag). Poniżej znaj­duje się ich opis umiesz­czony w trak­ta­tach wraz z ich współ­cze­sną in­ter­pre­ta­cją. Porządek przy­jęto za wer­sami mi­strza.

Wół (Ochs)

Postawa wołu wy­mie­niona jest jako pierw­sza (z wy­jąt­kiem rę­ko­pisu Hanko Döbringera) i fak­tycz­nie, w szkole Liechtenauera zaj­muje dość istotną po­zy­cję. Wspomniany Döbringer po­święca jej nie­wiele miej­sca:


…ochse ist das obe­rhen­gen von der ach­sel


…ochse ist das obe­rhen­gen von der ach­sel

Szerzej pi­sze o nim von Danzig:

Stee mit dem linc­ken fu­esß vor und halt dein swert ne­ben de­iner rech­ten se­it­ten mit dem ge­hülcz vor dem haubt daß dein daw­men un­der dem swert sey / und heng ym den ort ge­gen dem ge­sicht Merck / zů der linc­ken se­it­ten schick dich also in den ochsen / Stee mit dem rech­ten fu­esß vor / und halt dein swert ne­ben de­iner linc­ken se­it­ten mit dem ge­hulcz vor dem haubt daß dein daw­men un­den sey / und heng ym den ort ge­gen dem ge­sicht


Stee mit dem linc­ken fu­esß vor und halt dein swert ne­ben de­iner rech­ten se­it­ten mit dem ge­hülcz vor dem haubt daß dein daw­men un­der dem swert sey / und heng ym den ort ge­gen dem ge­sicht Merck / zů der linc­ken se­it­ten schick dich also in den ochsen / Stee mit dem rech­ten fu­esß vor / und halt dein swert ne­ben de­iner linc­ken se­it­ten mit dem ge­hulcz vor dem haubt daß dein daw­men un­den sey / und heng ym den ort ge­gen dem ge­sicht

Instrukcja wy­ko­na­nia jest dość ja­sna i po­krywa się z tym, co nieco kró­cej opi­suje Sigmund Ringeck:

stand mit dem linc­ken fůß vor, vnd halt din schwert ne­ben di­ner rech­ten syt­ten vir din haupt, vnd laß im den ort ge­gen dem ge­sicht han­gen


stań z lewą stopą z przodu i trzy­maj swój miecz bli­sko po le­wej stro­nie przed głową i po­zwól aby sztych zwi­sał w stronę jego twa­rzy

Peter von Danzig (1452)

Peter von Danzig (1452)

Paulus Kal (1470-80)

Paulus Kal
(1470-80)

"Solothurner fechtbuch" (1470-80)

„Solothurner fecht­buch”
(1470-80)

Paulus Hector Mair (1542)

Paulus Hector Mair (1542)

Paulus Hector Mair (1542)

Paulus Hector Mair (1542)

Jörg Wilhalm (1522)

Jörg Wilhalm (1522)

Jörg Wilhalm (1522)

Jörg Wilhalm (1522)

Pomimo iż nie jest to ja­sno wspo­mniane w tek­ście, z prak­tycz­nej ana­lizy wy­nika, że nóg nie na­leży sta­wiać jedna za drugą, a ra­czej pod pew­nym ką­tem (pa­trz praca nóg). Dzięki temu atak i kontr­atak jest znacz­nie szyb­szy, a lewe (prawe dla le­wego wołu) otwar­cia le­piej bro­nione.

W oczy­wi­sty spo­sób po­stawa ta chroni prawe (lewe) górne otwar­cie, lewe górne otwar­cie można osło­nić przez szyb­kie po­ło­że­nie mie­cza na le­wym ra­mie­niu, co umoż­li­wia bły­ska­wiczny kontr­atak przy po­mocy Zornhaw. Lewe dolne otwar­cie naj­ła­twiej osło­nić przez cof­nię­cie nogi i przej­ście do le­wego pługa, a prawe przez prawy pług.

Najbardziej oczy­wi­stym ata­kiem jest pchnię­cie, choć lewy wół jest do tego celu znacz­nie lep­szy, niż prawy. Pchnięcie z le­wego wołu okre­ślone jest przez ano­ni­mo­wego au­tora Codex Wallerstein jako naj­dłuż­szy za­sięg mie­cza. Drugim waż­nym ata­kiem jest Zornhaw. Dodatkowe moż­liwe ude­rze­nia z pra­wego wołu to: Unterhaw z pra­wej strony, Zwerchaw z pra­wej, Oberhaw, Krumphaw.

Wół jest do­sko­nałą po­zy­cją umoż­li­wia­jącą wej­ście na bli­ski za­sięg do Ringen am Schwert albo Schwertnemen. Ma jed­nak swoje wady. Niezbyt trudne jest uzy­ska­nie kon­troli nad ostrzem prze­ciw­nika i od­su­nię­cie go. Dolne otwar­cia nie są zbyt do­brze chro­nione.

W szkole wło­skiej od­po­wied­ni­kiem wołu jest po­stawa okna (po­sta de fe­ne­stra), choć ist­nieją mię­dzy nimi pewne róż­nice.

Pług (Pflug)

Postawa pługa, wy­mie­niona jako druga, nie jest tak ja­sna w in­ter­pre­ta­cji jak wół ze względu na dość istotne roz­bież­no­ści w tek­stach źró­dło­wych. Hanko Döbringer – pierw­szy, który pi­sał na te­mat po­staw – naj­praw­do­po­dob­niej po­stawę pługa z głup­cem i opi­sał je w na­stę­pu­jący spo­sób:

Dy er­ste hute / pflug is dy / wen ey­ner den ort vor sich of dy erde leczt ader czu der se­iten / noch dem abe­set­zen / das heys­sen an­ders / dy schranc­khute / ader dy pforte /
Dy er­ste hute / pflug is dy / wen ey­ner den ort vor sich of dy erde leczt ader czu der se­iten / noch dem abe­set­zen / das heys­sen an­ders / dy schranc­khute / ader dy pforte /

Alber io bricht / was man hewt ader sticht / mit hen­gen stre­iche / no­chre­izen setze gle­iche / Dy dritte hute al­ber / ist das un­den­hen­gen / mit der man alle hewe und sti­che / bricht / wer dy recht fu[e]ret


Alber io bricht / was man hewt ader sticht / mit hen­gen stre­iche / no­chre­izen setze gle­iche / Dy dritte hute al­ber / ist das un­den­hen­gen / mit der man alle hewe und sti­che / bricht / wer dy recht fu[e]ret

Cytat ten jest in­te­re­su­jący z kilku po­wo­dów: po pierw­sze ze względu na wspo­mnianą roz­bież­ność z po­zo­sta­łymi tek­stami tej tra­dy­cji; po dru­gie wy­mie­nia dwie do­dat­kowe po­stawy: schranc­khut i pforte, które omó­wiono w dal­szej czę­ści tego tek­stu; po trze­cie su­ge­ruje jak nie­wielką wagę przy­kła­dano do po­staw. Dla kon­tra­stu przyj­rzyjmy się cy­ta­tom z trak­ta­tów Petera von Danzig i Sigmunta Ringecka:

Stee mit dem linc­ken fu­esß vor / und halt dein swert mit ge­kraucz­ten hen­den mit dem knopff un­der sich ne­ben de­iner rech­ten se­it­ten / zů der huff daß die kurcz schneid oben sey / und der ort im stee ge­gen dem ge­sicht Merck / zů der linc­ken se­it­ten schick dich also In den phlueg stee mit dem rech­ten fu­esß vor / und halt dein swert ne­ben de­iner linc­ken se­it­ten mit dem knopff un­der­sich zů der huff daß die lang schneid oben sey / und Im der ort ste ge­gen dem ge­sicht

…stand mit dem linc­ken fuß vor, vnd halt din schwert ge­crutz­ten hen­den ne­ben di­ner rech­ten syt­ten ober di­nem knye also, das im der ort ge­gen dem ge­sicht ste


Stee mit dem linc­ken fu­esß vor / und halt dein swert mit ge­kraucz­ten hen­den mit dem knopff un­der sich ne­ben de­iner rech­ten se­it­ten / zů der huff daß die kurcz schneid oben sey / und der ort im stee ge­gen dem ge­sicht Merck / zů der linc­ken se­it­ten schick dich also In den phlueg stee mit dem rech­ten fu­esß vor / und halt dein swert ne­ben de­iner linc­ken se­it­ten mit dem knopff un­der­sich zů der huff daß die lang schneid oben sey / und Im der ort ste ge­gen dem ge­sicht

…stand mit dem linc­ken fuß vor, vnd halt din schwert ge­crutz­ten hen­den ne­ben di­ner rech­ten syt­ten ober di­nem knye also, das im der ort ge­gen dem ge­sicht ste

Co zna­mienne – Sigmund Ringeck opi­suje tylko pług z pra­wej strony, a jego wer­sję ze strony dru­giej upo­wszech­niło się wy­ko­ny­wać sy­me­trycz­nie, zgod­nie z nie­miecką mak­symą „daß geht zu pay­den se­iten” (to działa z obu stron). W ta­kim wy­padku wy­ko­na­nie pługa z le­wej strony jest różne od tego, które opi­suje Peter von Danzig (z dłu­gim ostrzem skie­ro­wa­nym ku gó­rze). Ilustracje z róż­nych trak­ta­tów po­ka­zują za­róno wer­sję z dłu­gim, jak i krót­kim ostrzem do góry w le­wym pługu.
Peter von Danzig(1452)

Peter von Danzig
(1452)

Paulus Kal(1470-80)

Paulus Kal
(1470-80)

"Solothurner fechtbuch"(1470-80)

„Solothurner fecht­buch”
(1470-80)

Jörg Wilhalm(1522)

Jörg Wilhalm
(1522)

Jörg Wilhalm(1522)

Jörg Wilhalm
(1522)

Jörg Wilhalm(1556)

Jörg Wilhalm
(1556)

Paulus Hector Mair (1542)

Paulus Hector Mair (1542)

Paulus Hector Mair (1542)

Paulus Hector Mair (1542)

"Goliath" (1510-20)

„Goliath” (1510-20)

Podobnie jak w wy­padku wołu, nie na­leży stać cał­ko­wi­cie bo­kiem do prze­ciw­nika, żeby nie prze­szka­dzać w od­po­wied­niej pracy nóg i zbyt­nio nie od­sła­niać le­wej (pra­wej) strony. Zgodnie z za­le­ce­niami, miecz na­leży trzy­mać po pra­wej (le­wej) stro­nie, uka­zu­jąc prze­ciw­ni­kowi otwar­cie z dru­giej strony, które jed­nak bez więk­szego pro­blemu można osło­nić prze­cho­dząc do pługa po dru­giej stro­nie lub do któ­re­goś z wo­łów.

Oprócz oczy­wi­stego pchnię­cia, pług ofe­ruje bar­dzo szyb­kie Zwerchaw lub, w wy­padku le­wego pługa we­dług von Danziga, Unterhaw. W celu wy­ko­na­nia in­nych ata­ków na­leży przejść do in­nej po­zy­cji. Pług do­brze chroni dolne i górne otwar­cia po tej stro­nie, po któ­rej znaj­duje się broń. Dość wraż­liwe na­to­miast jest otwar­cie górne po dru­giej stro­nie.

Do in­nych wad pługa na­leży dość ła­twa moż­li­wość obej­ścia tej po­stawy oraz nie­bez­pie­czeń­stwo prze­chwy­ce­nia ostrza przez prze­ciw­nika. Ze wszyst­kich czte­rech po­staw ta kon­kretna jest naj­bar­dziej po­datna na skró­ce­nie dy­stansu i przej­ście do tech­nik Ringen am Schwert oraz Schwertnemen.

We wło­skiej szkole od­po­wied­ni­kiem tej po­zy­cji jest tzw. in­cros­sada, wy­ni­ka­jąca ze skrzy­żo­wa­nia mie­czy, która nie jest po­stawą pod­sta­wową. Posta breve ofe­ruje od­mienną sy­tu­ację tak­tyczną, jest bar­dziej za­mknięta i nie­prze­nik­niona.

Głupiec (Alber)

Cytowany już Hanko Döbringer naj­praw­do­po­dob­niej po­my­lił u sie­bie tę po­stawę z płu­giem. Przyjrzyjmy się opi­su­ją­cym ją cy­ta­tom z trak­ta­tów Petera von Danzig i Sigmunda Ringecka:


Stee mit dem rech­ten füesß vor / und halt dein swert mit ge­rack­ten ar­men für dir mit dem ort auff der erd daß die kurcz schneid oben ge­wäntt sey

Stand mit de­inen rech­ten fůß vor vnd halt din schwert mit vßge­rech­ten ar­men von dir mit den ort vff die er­den


Stee mit dem rech­ten füesß vor / und halt dein swert mit ge­rack­ten ar­men für dir mit dem ort auff der erd daß die kurcz schneid oben ge­wäntt sey

Stand mit de­inen rech­ten fůß vor vnd halt din schwert mit vßge­rech­ten ar­men von dir mit den ort vff die er­den

W obu wy­pad­kach in­struk­cje są ja­sne i nie zo­sta­wiają więk­szych wąt­pli­wo­ści. Interesujący jest fakt, że von Danzig nie opi­sał głupca po dru­giej stro­nie. Sugerując się ana­lo­gią ze szkoły wło­skiej, można by po­wie­dzieć, że głu­piec z pra­wej strony nie ist­nieje. Tezę tę po­twier­dzałby rów­nież fakt, że wszyst­kie po­zo­stałe po­stawy w nie­miec­kiej szkole walki dłu­gim mie­czem przed­sta­wione są po pra­wej stro­nie. Oczywiście, moż­liwe jest też, że von Danzig za­ło­żył, iż nie musi już po raz trzeci po­wta­rzać tego, że można po­stawę tę wy­ko­nać po dru­giej stro­nie. Z ko­lei prze­ciw temu świad­czą ilu­stra­cje w ma­nu­skryp­cie Paulusa Kala, a także XVI-wieczne ilu­stra­cje w kom­pen­diach Paulusa Hectora Maira i Jörga Wilhalma.

Inną na­zwą tej po­stawy jest że­la­zna brama (ey­senp­forte) albo brama (pforte).

Peter von Danzig (1452)

Peter von Danzig (1452)

Hans Talhoffer (1467)

Hans Talhoffer (1467)

"Solothurner fechtbuch" (1470-80)

„Solothurner fecht­buch” (1470-80)

Paulus Hector Mair (1542)

Paulus Hector Mair (1542)

Paulus Hector Mair (1542)

Paulus Hector Mair (1542)

Paulus Kal (1470-80)

Paulus Kal (1470-80)

Jörg Wilhalm (1522)

Jörg Wilhalm (1522)

Jörg Wilhalm (1556)

Jörg Wilhalm (1556)

Jörg Wilhalm (1556)

Jörg Wilhalm (1556)

"Codex Wallerstein" (c. 1430)

„Codex Wallerstein” (c. 1430)

"Codex Wallerstein" (c. 1430)

„Codex Wallerstein” (c. 1430)

Postawa głupca jest na­tu­ral­nym za­koń­cze­niem pio­no­wego Oberhaw. Oferuje oczy­wi­ste pchnię­cie oraz ude­rze­nie Unterhaw fał­szy­wym ostrzem. Inne ataki wy­ma­gają przej­ścia do in­nych po­staw. Podstawowa za­leta tej po­stawy to do­sko­nała ochrona przed prze­chwy­ce­niem mie­cza i unie­moż­li­wie­nie prze­ciw­ni­kowi przej­ścia do Ringen am Schwert. Jest to naj­bar­dziej de­fen­sywna z po­staw, acz­kol­wiek cżę­sto nie­do­ce­niana.

Jej sła­bym punk­tem są wraż­liwe górne otwar­cia, któ­rych obrona prze­waż­nie spro­wa­dza się do przej­ścia do po­stawy ko­rony (Kron), opi­sa­nej w dal­szej czę­ści tek­stu.

Odpowiednikiem tej po­stawy w szkole wło­skiej jest porta di ferro mez­zana, która rów­nież wy­stę­puje w wer­sji tylko z prawą nogą z przodu.

Z dachu (vom Tag)

Czwarta i ostat­nia z po­staw wy­mie­niana przez uczniów Johannesa Liechtenauera by­najm­niej nie jest naj­mniej ważna. Z niej roz­po­czyna się więk­szość ak­cji szer­mier­czych tej szkoły. Opis Hanko Döbringera jest nieco za­gma­twany:


Dy vierde hute / vom tage / ist der lange ort / wer den wol fu­ret mit ge­strag­ten ar­men / den mag nicht man mit he­wen noch mit sti­chen wol tref­fen / Is mag auch wol tref­fen / das henge ober dem hawpte


Dy vierde hute / vom tage / ist der lange ort / wer den wol fu­ret mit ge­strag­ten ar­men / den mag nicht man mit he­wen noch mit sti­chen wol tref­fen / Is mag auch wol tref­fen / das henge ober dem hawpte

Znacznie le­piej po­słu­żyć się tu­taj cy­ta­tami z von Danziga i Ringecka:

Stee mit dem linc­ken füeß vor / und halt dein swert an de­iner rech­ten ach­sel oder mit auff ge­rack­ten ar­men hoch über dein haubt / und stee also in der hůt

stand mit linc­kem fůß vor, vnd halt din schwert an di­ner rech­ten ach­seln. Oder halt es mit vßge­rech­ten ar­men vber din haup


Stań z lewą nogą z przodu i trzy­maj miecz na pra­wym ra­mie­niu albo z wy­pro­sto­wa­nymi rę­kami wy­soko po­nad głową, i stój tak w gar­dzie.

Stań z lewą nogą z przodu i trzy­maj miecz na pra­wym ra­mie­niu. Albo trzy­maj go z wy­pro­sto­wa­nymi rę­kami po­nad głową.

Obaj mi­strzo­wie są zgodni co do tego, że miecz na­leży trzy­mać na ra­mie­niu lub nad głową. Ponownie może in­try­go­wać brak le­wej wer­sji tej po­stawy u Petera von Danzig, co za­pewne spo­wo­do­wane jest nie­chę­cią Liechtenauera do za­da­wa­nia pierw­szego ciosu z le­wej strony (przez szer­mie­rza pra­wo­ręcz­nego). Vom Tag z le­wej strony po­ja­wia się expli­cite do­piero w źró­dłach XVI-wiecznych.
Peter von Danzig(1452)

Peter von Danzig
(1452)

Hans Talhoffer(1467)

Hans Talhoffer
(1467)

"Solothurner fechtbuch"(1470-80)

„Solothurner fecht­buch”
(1470-80)

Paulus Kal(1470-80)

Paulus Kal
(1470-80)

Jörg Wilhalm (1556)

Jörg Wilhalm (1556)

Jörg Wilhalm (1522)

Jörg Wilhalm (1522)

Paulus Hector Mair (1542)

Paulus Hector Mair (1542)

Paulus Hector Mair (1542)

Paulus Hector Mair (1542)

Vom Tag jest naj­bar­dziej ofen­sywną z po­staw. Można z niej wy­ko­nać wszyst­kie Meisterhaw i więk­szość ak­cji szer­mier­czych bez po­trzeby prze­cho­dze­nia do in­nej po­stawy i sy­gna­li­zo­wa­nia swo­ich za­mia­rów. Jest po­stawą groźną i agre­sywną. Bardzo ważne jest w niej ope­ro­wa­nie dy­stan­sem, aby prze­ciw­nik nie był w sta­nie po­dejść zbyt bli­sko, gdyż w ta­kim wy­padku staje się ona bez­u­ży­teczna i zbyt otwarta.

W szkole wło­skiej od­po­wied­ni­kiem vom Tag może być po­sta di donna, gdzie miecz row­nież trzyma się na ra­mie­niu. Posta fron­tale ofe­ruje zu­peł­nie inną sy­tu­ację tak­tyczną.

Postawy inne

Długi sztych (Langen Ort)

Powyższe cztery po­stawy sta­no­wią jedną z pod­sta­wo­wych kon­cep­cji szuki walki Liechtenauera. Jednakże wbrew temu, co pi­sał sam mi­strz, inne rów­nież po­ja­wiają się w glo­sach jego uczniów. Część z nich opi­sana jest do­kład­nie, inne są tylko wspo­mniane i aby je od­two­rzyć na­leży eks­tra­po­lo­wać z trak­ta­tów póź­niej­szych – XVI-wiecznych.

Zgodnie z na­zwą, po­stawa ta jest za­koń­cze­niem szty­chu albo od dołu, albo od góry. Opis jej wy­ko­na­nia wy­stę­puje tylko u Sigmunda Ringecka:


…setze di­nen linc­ken fůß vor vnd halt jm den ort auß ge­räch­ten ar­men lang ge­gen dem ge­sicht oder der brust.


…po­staw lewą nogę z przodu i trzy­maj sztych da­leko na wy­pro­sto­wa­nych ra­mio­nach skie­ro­wany w twarz albo pierś

W in­nych trak­ta­tach XV-wiecznych wzmianki o tej po­sta­wie po­ja­wiają się spo­ra­dycz­nie.
Jörg Wilhalm (1556)

Jörg Wilhalm (1556)

Jörg Wilhalm (1522)

Jörg Wilhalm (1522)

Jörg Wilhalm (1556)

Jörg Wilhalm (1556)

Paulus Hector Mair (1542)

Paulus Hector Mair (1542)

Paulus Hector Mair (1542)

Paulus Hector Mair (1542)

Postawa ta jest uży­teczna do trzy­ma­nia prze­ciw­nika na dy­stans, w niej też koń­czy się część ata­ków, szcze­gól­nie pchnięć. Ponieważ jest ona bar­dzo „wy­cią­gnięta”, każdy atak oprócz pchnię­cia wy­maga przej­ścia do in­nej po­stawy.

W szkole wło­skiej od­po­wied­ni­kiem tej po­stawy jest po­sta longa.

Postawy bliskie (Nebenhuten)

Postawy te wy­mie­nione są je­dy­nie u Ringecka, ale na­wet u niego nie są opi­sane do­kład­nie:


Item, wann du ligst in der ne­ben­hůt vff di­ner linc­ken syt­ten vnnd ainer ha­wet vff dich von oben ni­der, so streych von vnden vff vast in sin schwert mitt der kurt­zen schni­den.


Item, wann du ligst in der ne­ben­hůt vff di­ner linc­ken syt­ten vnnd ainer ha­wet vff dich von oben ni­der, so streych von vnden vff vast in sin schwert mitt der kurt­zen schni­den.

Pisze on też, że Nebenhuten z le­wej strony są sku­tecz­niej­sze niż z pra­wej. Z kon­tek­stu i opi­sa­nych tech­nik można wy­wnio­sko­wać, że jest to po­stawa bę­dąca za­koń­cze­niem Zornhaw – gdzie miecz znaj­duje się bli­sko ciała, sztych jest skie­ro­wany nieco w bok, do ziemi. Jest to pewna wa­ria­cja głupca, acz­kol­wiek po­dobna ra­czej do wło­skiej po­stawy denti di cin­ghiale. W li­te­ra­tu­rze XVI-wiecznej, a także u Talhoffera, spo­tyka się okre­sle­nie Wechsel albo Wechselhaw (prze­miana albo ude­rze­nie z prze­miany).

Nebenhut opi­sana jest jed­nak w da­lece póź­niej­szym (po­cho­dzą­cym z roku 1570) trak­ta­cie Joachima Meyera:


Stehe mit dem Lincken fůß vor / halt dein Schwerdt ne­ben der Rechten / mit der Spiken auff der er­den / das der Knopff uber­sich / und die kurtze schneid ge­gen dir stehe


Stehe mit dem Lincken fůß vor / halt dein Schwerdt ne­ben der Rechten / mit der Spiken auff der er­den / das der Knopff uber­sich / und die kurtze schneid ge­gen dir stehe

Z cy­tatu tego nie wy­nika, czy miecz skie­ro­wany jest do tyłu, czy też do przodu i in­ter­pre­ta­cja tej po­stawy nie jest do końca ja­sna. Może to być za­równo Wechsel, jak i wy­mie­niona na końcu ar­ty­kułu nie na­zwana po­stawa po­dobna do wło­skiej po­sta di coda lunga (po­stawa dłu­giego ogona).
Paulus Hector Mair (1542)

Paulus Hector Mair (1542)

Hans Talhoffer (1467)

Hans Talhoffer (1467)

Paulus Hector Mair (1542)

Paulus Hector Mair (1542)

Postawa ta w za­sto­so­wa­niu tak­tycz­nym po­dobna jest do po­stawy głupca. Prawa Nebenhut po­zwala wy­ko­nać dość silne ude­rze­nie fał­szy­wym ostrzem lub pchnię­cie, lewa, jak pi­sze Ringeck, ma dość ogra­ni­czone za­sto­so­wa­nie.

Korona (Kron)

Postawa ta jest wy­mie­niona w glo­sach do­ty­czą­cych Schaitelhaw, jako moż­liwa obrona przed tym ude­rze­niem. Peter von Danzig pi­sze o niej tak:


Vor seczt er denn haw daß sein ort / und daß ain ge­hulcz pa­ide über­sich stenn daß selb ha­ist die kron


Jeśli obroni on to ude­rze­nie tak, że jego sztych i je­lec znajdą się po­nad nim, to na­zywa się to ko­rona

Nieco od­mien­nie po­stawa ta wy­gląda w źró­dłach z XVI wieku, po­cząw­szy od Jörga Wilhalma, przez Paulusa Hectora Maira aż do Joachima Meyera. U nich Kron jest po­stawą pół­mie­cza.
Hans Talhoffer (1467)

Hans Talhoffer (1467)

Fiore dei Liberi (1410)

Fiore dei Liberi (1410)

Taktyczne za­sto­so­wa­nie tej po­stawy to przede wszyst­kim koń­cowa faza obrony z głupca przed ata­kami gór­nymi. Ewentualnie może też ona chro­nić przed Zwerchaw. Nie po­siada ofen­syw­nego po­ten­cjału vom Tag, jed­nakże można z niej wy­ko­nać Oberhaw, za­równo z le­wej, jak i z pra­wej strony, na bli­skim dy­stan­sie moż­liwe są też cię­cia.

Nie jest to jed­nak po­stawa, z któ­rej na­leży roz­po­czy­nać walkę, ani też zbyt­nio ufać jej obron­nym wła­ści­wo­ściom. Liechtenauer pi­sze bo­wiem, w jaki spo­sób można tę po­stawę prze­ła­mać.

Postawa płotu (Schranckhut)

Postawa ta wy­mie­niona jest w glo­sach do­ty­czą­cych Krumphaw, jako po­stawa, z któ­rej mię­dzy in­nymi można wy­ko­nać to ude­rze­nie. Tekst Petera von Danzig:


So ste mit dem linc­ken fu­esß vor / und halt dein swert mit dem ort ne­ben de­iner rech­ten se­it­ten auff der er­den daß die lang schneid oben sey / und gib dich plöß mit der linc­ken se­it­ten

So stee mit dem rech­ten fueß vor / und halt dein swert ne­ben de­iner linc­ken seyt­ten auff der er­den mit ge­kräucz­ten hen­den daß die kurcz schneid oben sey / und gib dich ploß mit der rech­ten seyt­ten


Stań więc z lewą stopą z przodu i trzy­maj miecz szty­chem po pra­wej stro­nie na ziemi, aby u góry znaj­do­wało się dłu­gie ostrze i ukaż otwar­cie po le­wej stro­nie

Stań więc z prawą stopą z przodu i trzy­maj miecz szty­chem po le­wej stro­nie na ziemi ze skrzy­żo­wa­nymi rę­kami aby u góry znaj­do­wało się krót­kie ostrze i ukaż otwar­cie po pra­wej stro­nie

Tekst Sigmunda Ringecka:

so stand mitt dem linc­ken fůß für vnd leg das schwert mitt dem ort vff die erde zů di­ner rech­ten syt­ten; vnd das die lang schnid oben sy; vnd von der linc­ken syt­ten die kurtz schnid vnden vnd der fůß vor stee


Stań więc z lewą stropą z przodu i po­staw miecz szty­chem na ziemi po pra­wej stro­nie, aby dłu­gie ostrze znaj­do­wało się u góry; z le­wej strony krót­kie ostrze po­ni­żej, a stopę po­staw z przodu.

Paulus Hector Mair (1542)

Paulus Hector Mair (1542)

Paulus Hector Mair (1542)

Paulus Hector Mair (1542)

"Goliath" (1510-20)

„Goliath” (1510-20)

Możliwości ataku z tej po­stawy nie są zbyt duże. Obejmują one wspo­mniane Krumphaw lub ewen­tu­al­nie dość słabe Oberhaw lub cię­cie wy­pro­wa­dzone od dołu. Generalnie jest ona dość sta­tyczna i zdaje się nieco od­bie­gać od fi­lo­zo­fii trzy­ma­nia mie­cza bli­sko ciała.

Żelazna brama (Eysen pforte)

Najprawdopodobniej jest to inna na­zwa głupca (Alber). Interesujące jest, że Döbringer opi­suje ją jako po­stawę naj­lep­szą do walki z wie­loma prze­ciw­ni­kami, w czę­ści po­świę­co­nej in­nym mi­strzom fech­tunku. W trak­ta­cie Joachima Meyera można się spo­tkać z opi­nią, iż jest to inny wa­riant Schranckhut.

Fiore dei Liberi (1410)

Fiore dei Liberi (1410)

Fiore dei Liberi (1410)

Fiore dei Liberi (1410)


Inne

Z in­nych po­staw na­po­tka­nych w nie­miec­kich trak­ta­tach z XV wieku wy­pada wspo­mnieć o po­sta­wie ana­lo­gicz­nej do wło­skiej po­sta di choda longa (po­stawy dłu­giego ogona). Można ją od­na­leźć w ano­ni­mo­wym „Codex Wallerstein”, jak i w wy­da­niu Hansa Talhoffera z roku 1467. Interesujące jest, że nie spo­tyka się tej po­stawy w źró­dłach XVI-wiecznych. Możliwe, że jest to lewa wa­ria­cja Nebenhut opi­sana w trak­ta­cie Joachima Meyera.

"Codex Wallerstein" (c. 1430)

„Codex Wallerstein” (c. 1430)

Hans Talhoffer (1467)

Hans Talhoffer (1467)

Postawa ta, jak­kol­wiek w pew­nym stop­niu sprzeczna z nie­miecką szkołą trzy­ma­nia mie­cza bli­sko ciała i szty­chu skie­ro­wa­nego w prze­ciw­nika, wy­daje się być dość istotną tak­tycz­nie. Jest ona ni­czym in­nym, jak tylko po­stawą głupca wi­dzianą z tyłu. Umożliwia wy­ko­na­nie pra­wie wszyst­kich ude­rzeń pod­sta­wo­wych (poza Unterhaw z le­wej strony) oraz Meirsterhaw oprocz Zwerchaw. W swoim po­ten­cjale ofen­syw­nym po­dobna jest do po­stawy z da­chu. Obrona prze­waż­nie od­bywa się po­przez od­po­wied­nie zej­ście – na bok lub do tyłu i wy­ko­na­nie cię­cia.

Podobnie jak w wy­padku vom Tag, nie na­leży do­pusz­czać prze­ciw­nika zbyt bli­sko, szcze­gól­nie je­śli jego miecz wy­mie­rzony jest w na­szą stronę. Głównym za­gro­że­niem dla tej po­stawy są szty­chy i ataki na górne otwar­cia. Istotne jest też, żeby nie „cho­wać” mie­cza za sie­bie, ale trzy­mać go pod ką­tem 45 stopni do ziemi i lekko z pra­wej strony. Pomaga to wy­ko­nać szyb­kie i po­prawne cię­cie.

Ćwiczenia

Wykonując po­niż­sze ćwi­cze­nia za­wsze mu­simy mieć świa­do­mość tego, czy sto­imy sta­bil­nie i czy na­sza po­stawa jest po­prawna. Należy je wy­ko­ny­wać po­woli, ale płyn­nie i zde­cy­do­wa­nie. Zanim za­czniemy ćwi­czyć po­stawy, na­leży opa­no­wać do­brze pracę nóg. Na po­czątku na­leży ćwi­czyć we wła­snym tem­pie, po­tem można spró­bo­wać tempo so­bie nadać, np. po­przez włą­cze­nie ja­kiejś mu­zyki. Kolejnym eta­pem jest „ła­ma­nie” nada­nego nam rytmu i nada­wa­nie wła­snego. Pamiętajcie jed­nak, że szyb­kość ani siła na tym eta­pie nie są jesz­cze istotne. Liczy się do­kład­ność.

Od postawy do postawy

Podstawowym ćwi­cze­niem jest prze­cho­dze­nie od po­stawy do po­stawy. Powinno się ono od­by­wać z kro­kiem, płyn­nie i zde­cy­do­wa­nie. Istnieje kilka eta­pów tego ćwi­cze­nia:

  1. Spokojne prze­cho­dze­nie od jed­nej po­stawy do dru­giej w li­nii
  2. Przechodzenie od po­stawy do po­stawy z do­łą­cze­niem pracy nóg i od czasu do czasu zmianą kie­runku o 180 stopni.
  3. Przechodzenie od po­stawy do po­stawy z do­wolną pracą nóg i zmianą kie­runku.
Lustro

Ćwiczymy z part­ne­rem prze­cho­dze­nie od po­stawy do po­stawy tak, aby zna­leźć się w ko­rzyst­niej­szej sy­tu­acji tak­tycz­nej. Pomaga zna­leźć od­po­wiedni dy­stans dla każ­dej po­stawy. Można po­tem ćwi­czyć z wie­loma part­ne­rami, co po­maga w na­uce orien­ta­cji.

Płynięcie

Wykonujemy przej­ścia jak w „od po­stawy do po­stawy”, ale każde przej­ście jest któ­rąś z trzech ak­cji – pchnię­ciem, ude­rze­niem, albo cię­ciem. Potem można to ćwi­cze­nie po­łą­czyć z „lu­strem” i ćwi­czyć z part­ne­rem lub z kil­koma part­ne­rami.

Uwagi końcowe

Postawy są klu­czowe do zro­zu­mie­nia spo­sobu, w jaki działa szer­mierka dłu­gim mie­czem (i nie tylko). Nie ma jed­nej „do­sko­na­łej” po­stawy. Ponieważ każda z nich jest koń­cem jed­nej ak­cji szer­mier­czej, a po­cząt­kiem dru­giej, na­leży wy­strze­gać się ru­chów, które nie pro­wa­dzą do żad­nej z wy­mie­nio­nych po­staw albo ak­cji.

Należy też pa­mię­tać, że po­mimo swo­jej na­zwy, gardy nie są za­sło­nami w po­wszech­nie tego słowa przy­ję­tym zna­cze­niu. Nie są „blo­kami”, ani „za­sta­wami”, jak je opi­sał w swo­jej książce Wojciech Zabłocki. Owszem, osła­niają i za­my­kają nie­które otwar­cia, mogą słu­żyć jako obrona przed cię­ciami, czy pchnię­ciami, ale za­wsze klu­czem jest ruch. Szermierka bro­nią dawną to przede wszyst­kim ruch i do­bra praca nóg.