Zapasy Otta Żyda

© Sylwester Tyra

sylwekTłumaczenie tekstów źródłowych – Monika Maziarz

Przedmowa

Celem niniejszego artykułu jest przybliżenie pryncypiów, zasad oraz okoliczności, jakie towarzyszą technikom w naukach mistrza Otta Żyda. Jego forma ma charakter analityczno-interpretacyjny. Podstawą będą niektóre traktaty wymienione w tym artykule. Kolejność, którą kierowano się podczas „krytyki tekstu”, zostanie powierzchownie wyjaśniona we wstępie.

Wstęp

O samym mistrzu niestety nie wiemy nic oprócz tego czego dowiedzieliśmy się z traktatów poszczególnych glosatorów. Są pewne przesłanki świadczące o tym iż był on renegatem. Zmienił wyznanie z Żydowskiego na Katolickie co może świadczyć o tym, iż nie pochodził z Niemiec. Ott Żyd jest nauczycielem, którego nauki pojawiają się w kilku traktatach. Wskazuje je Hans-Peter Hills w swoim wykresie linii tradycji mistrza Johannesa Liechtenauer’a. Są to traktaty następujących glosatorów:

  • Hans Talhoffer z 1443 Ms.Chart.A.558 (HK 20)
  • Peter von Danzig Cod.44 A 8 (Cod. 1449) (HK 42)
  • Lew Żyd Cod.I.6.4 0 .3 (HK 5)
  • Hans von Speyer M.I.29 1491 (HK 43)
  • Paulus Kal Cgm 1507
  • Paulus Hector Mair Mscr. Dresd. C 93/94 (HK 15, 34, 51)
  • Jörg Wilhalm Cgm 3712 (HK 39)

Krytyka tekstu dotyczy dzieł Czterech pierwszych glosatorów. Za fundamentalne źródło wybrany został traktat Petera von Danzig i do niego przyrównywano pozostałe. Część dotycząca nauk Mistrza Otta u Petera von Danzig wydaje się najbardziej klarowna. Sprawia wrażenie kompletnej – czego nie można powiedzieć o treści u Lwa Żyda. Dlatego też uznano ją za punkt odniesienia.

Lew jako pierwszy z kopistów pozbawia osobę czytającą nauki Otta możliwości zapoznania się z ich całością. Oprócz wyraźnych braków zdaniowych w treści, tekst na końcu jest urwany i następuje przeskok w inną dziedzinę walki. Dlatego też nie może posłużyć nam jako pierwowzór. Ma natomiast jedną ogromną zaletę – niektóre techniki opisane są w inny sposób niż np. u Petera von Danzig. Dzięki temu otrzymujemy alternatywny opis tej samej techniki, co stwarza nam okazję do dokładniejszego jej odtworzenia bądź zagmatwania sprawy jeszcze bardziej.

Do von Danzig’a zostały przyrównane również nauki Otta z dzieła Hansa Talhoffera oraz Hansa von Speyera. Traktaty te są istotnym dopełnieniem treści zawartej u von Danzig’a. Nie znamy powiązania tych dzieł, co sprawia, że możemy je uznać za dwa odrębne materiały zawierające te same nauki.

Cztery źródła analizowano i porównywano jednocześnie. Oczywiście, w każdym z nich występują różnice w gramatyce, dialekcie, ale temat ten nie wchodzi w zakres tego artykułu.

Pryncypia oraz założenia spisane na początku

Hye heben sich an die ringen die do gesatz hat maister Ott dem got genädig sey der hochgeboren fürsten von Österreich ringer gewesen ist

In allen ringen süllen sein drew dingk / Das erst ist kunst / Das ander ist schnelligchait / Das dritt ist rechte anlegung der sterck / Darumb soltu mercken daß daß pest ist / Schnellichait die lest nicht zů prüche kumen / Darnach soltu mercken / daß man allen chrancken sol vor ringen / und allen geleichen sol man mit ringen / und allen starcken sol man nach ringen / und in allen vor ringen wart der schnellichait / In allen mit ringen wart der wag / und in allen nach ringen wart der knyepüg ~

To jest rozpoczęcie do zapasów które zebrał mistrz Ott niech Bóg mu będzie łaskaw który był zapaśnikiem wysoko urodzonych książąt Austrii

We wszystkich mocowaniach powinny być trzy rzeczy / pierwszą jest sztuka / Inną jest szybkość / Trzecią jest prawidłowe zastosowanie siły / dlatego też powinieneś zapamiętać że najlepszą jest / Szybkość która nie pozwala na zastosowanie kontry / Następnie powinieneś pamiętać / że z każdym słabym powinno się mocować przed / i z każdym równym powinno się mocować z / a z każdym silniejszym powinno się mocować po / i w każdych zapasach przed sprawdza się szybkość / W każdych zapasach z sprawdza się waga / i we wszystkich zapasach po sprawdza się zgięcie kolana ~

Wskazówki mistrza w pierwszej kolejności wymieniają cechy, jakie powinien posiadać lub nabyć zapaśnik. Pierwszą jest „sztuka”, a więc umiejętności techniczne: repertuar technik oraz sztuczek. Dzięki ich znajomości można skutecznie toczyć walkę. Proces akumulacji takich rozwiązań, czyli nauka nowych technik, prowadzi każdego wojownika na coraz wyższy poziom kunsztu. Dana osoba poprzez naukę i obserwację jest wstanie pojąć i mieć lepsze wyobrażenie o przebiegu walki. Niewątpliwie jak ma to miejsce w każdym kunszcie walki osoba ucząca się poszczególnych technik powinna dokonać selekcji i wybrać techniki które są adekwatne do jego możliwości fizycznych. Techniki które z łatwością wykonuje osoba niska, osoba wysoka może mieć trudności. To samo tyczy się wagi zapaśnika, zasięg”ramion itp.

Kolejną cechą jest „szybkość”, czyli cecha umożliwiająca błyskawiczne podejmowanie działania, przejmowanie inicjatywy, a która w powiązaniu z umiejętnością przewidywania (element rozwijany w trakcie poznawania nowych technik i rozwiązań, prowadzący do zminimalizowania efektów przypadku czy zaskoczenia) tworzy z zapaśnika bardzo trudnego przeciwnika. Cecha ta niewątpliwie ma duży wpływ na sytuację czasową w jakiej mogą znaleźć się walczący.

Następne jest „odpowiednie zastosowanie siły” – wskazówka ta narzuca pewien sposób myślenia: należy rozważnie sterować własnym zapasem siły. Odpowiednia jej aplikacja powinna być adekwatna do działania, którego celem jest przeprowadzenie skutecznej akcji, jaką może być atak lub kontratak. W daną czynność wkłada się tylko tyle siły, ile potrzeba.

Podkreślona jest rola „szybkości” jako najważniejszej z trzech zaprezentowanych cech. Mistrz dodaje, że szybkość nie pozwala przeciwnikowi na wykonanie kontry. Jest to bardzo sensowne przesłanie. Kiedy dzięki szybkości atak dojdzie do skutku, to przeciwnik pozostaje bez jakichkolwiek szans na podjęcie przeciwdziałania. Należy dążyć do tego, aby zawsze być szybszym od przeciwnika czy to w reakcji na jego działanie czy też przy działaniu wynikającym z własnej inicjatywy.

Dalej Mistrz przedstawia odpowiednie działania w konfrontacji z różnymi przeciwnikami. I tak wymienia, iż kiedy mocujesz się z kimś słabszym, działaj „przed”. Nasuwa się pytanie, co oznacza „słabszy przeciwnik”? Czy jest to osoba o gorszych warunkach fizycznych (mniejszy, słabszy w sile, wolniejszy)? Czy też może chodzi o jego warunki techniczne (zręczność, repertuar technik)? Pierwsze z nich można oszacować na pierwszy rzut oka, drugich nie. Skłania to do przyjęcia, że Mistrzowi chodzi o różnice w budowie ciała.

W mocowaniu z równym sobie działaj „Z”, czyli równocześnie; w tym samym czasie. Zapewne chodzi o sytuację, gdy obaj przeciwnicy mają podobną budowę ciała.

Z każdym silniejszym działaj „Po”. Jeśli rozumieć to przesłanie analogicznie do dwóch powyższych to działać przeciwko osobie większej i silniejszej należy dopiero w momencie „po” jego ataku.

Dalej czytamy, jaka cecha lub rozwiązanie sprawdza się w danej sytuacji czasowej „Przed”, „Z”, „Po”. Kiedy działamy „przed” sprawdza się szybkość. Bez niej powodzenie działania „Przed” nie zaistnieje.

Kiedy działamy „Z” musimy kierować się „Wagą”. Waga jest pozycją, w której zachowuje się największą równowagę ciała oraz dużą możliwość balansowania nim. Niestety, samo pojęcie der Wag zdaje się być nie wyjaśnione do końca . Koniecznym jest rozwinięcie samej koncepcji der Wag , poczynając od pozycji statycznej (postawa), a kończąc na zachowaniu. Tym zachowaniem będzie utrzymywanie równowagi poprzez odpowiedź na działania przeciwnika własnymi.

W rozwiązaniu „Po” powinniśmy użyć zgięcia kolana. Niestety, nie jest jasne, o co dokładnie chodzi. Przyjąć można dwie możliwości: 1 – jako miejsce pod kolanem, które powinno się wykorzystywać przy rzutach. Chcąc powalić cięższego przeciwnika należy wytrącić go z równowagi. Można to zrealizować poprzez oderwanie jednej nogi i pozbawienie go stabilności. Ta wskazówka narzuca sposób taktyczny i schemat, według którego powinno się postępować podczas walki. Pozwala zastosować tylko takie rozwiązania, które zmierzają do zakończenia akcji właśnie w tym momencie; 2 – ugięcie kolana jako nasze działanie na działanie przeciwnika. Jeśli dochodzi do sytuacji, w której oponent chwyta nas z zamiarem oderwania od ziemi (rzut, wyniesienie) jednym ze sposobów jest obniżenie środka ciężkości właśnie poprzez zgięcie kolan i obniżenie całej postawy a wraz z tym natychmiastowe przejście do kontrataku.

Niewątpliwie wskazówki te są cennymi informacjami przy pomocy, których można pokusić się o wytypowanie i zarysowanie podstaw przebiegu nauki walki wręcz mistrza Otta.

Okoliczności towarzyszące technikom (dystans, rodzaje mocowań)

Dystans

Aby móc zająć się rozróżnieniem poszczególnych rodzajów mocowań oraz chwytów należy skupić się w pierwszej kolejności na dystansie. Element ten wychodzi bezpośrednio ze sposobów siłowania. Wyróżniamy 4 podstawowe :

  • Brak kontaktu
  • Kontakt ramion
  • Klincz
  • Parter

Ad1. Brak kontaktu – nie wynika on bezpośrednio z tekstu nauk Otta jednak oczywiste jest, że przed podjęciem kontaktu z przeciwnikiem istnieje moment, gdzie tego kontaktu nie ma. To właśnie na tej odległości odbywa się obserwacja przeciwnika, planowanie, wyczuwanie go, badanie i określanie momentu do ataku. Jest to dystans, w którym obu stronom nie zagraża jeszcze żadne niebezpieczeństwo.

Ad2. Kontakt ramion – w tej odległości dochodzi do pierwszego kontaktu pomiędzy przeciwnikami. Jest on ściśle powiązany z długością i zasięgiem ramion i wynika z anatomii człowieka. Przeciwnicy mogą łapać się w dłoniach i przechodzić z uchwytem głębiej, ale tylko w obrębie ramion, nie pozwalając przeciwnikowi dojść do ciała. W tym dystansie wykonuje się już działania techniczne, które przyjmują formę dźwigni na nadgarstki, łokcie, przyczepy barkowe a także uchwyty zwane „kluczami”. Operacje te dotyczą działania tylko na ramionach. Odległość ta, może być również początkową fazą przy rzutach.

Ad3. Klincz – ma miejsce, kiedy jeden z przeciwników lub obaj „oplatają” się ramionami wokół ciał a one mogą się ze sobą stykać. Istnieje również możliwość, w której jeden z przeciwników trzyma drugiego na odległość wyciągniętych ramion, ale w miejscu innym niż ramiona (może to być korpus ciała, nogi) – założenie jest proste: Uchwycić przeciwnika na jego ciele! Jest to odległość, z której wykonuje się najwięcej rzutów, duszenia oraz ataki na miejsca witalne (oczy, gardło, węzły chłonne).

Ad4. Parter – pojawia się w momencie, gdy jeden z partnerów już leży na ziemi a drugi wykonuje na nim jakieś działanie techniczne lub dokańcza technikę rzutu (dociska, zakłada dzwignie czy duszenie). Z reguły jednak dystans ten obrazuje nam sytuacje, w której obydwu zapaśników „turla” się po ziemi.

Rodzaje mocowań

image013

Ott w swoich naukach wyróżnia dwa sposoby siłowania (mocowania):

  • siłowanie za ramiona
  • siłowanie na ciele

„Siłowanie za ramiona” następuje po płynnym przejściu z dystansu braku kontaktu w dystans kontaktu ramion i polega na chwyceniu przeciwnika za ręce. Ott podaje pewną wskazówkę co do takiego sposobu mocowania. Uważa, że powinno się łapać jedną ręką od wewnątrz za ramię przeciwnika a drugą ręką od zewnątrz za jego ramię. Oponent powinien wykonać symetryczny chwyt, o ile tylko istnieje taka możliwość.

Daß ist ein lere

Wenn dw mit einem ringen wild auß den armen / So gedenck albeg daß du in fast mit deiner lincken hant in der mauß seinß rechten armß / und mit der rechten hant in fas auß wendig seinß lincken armß…

To jest lekcja

„Jeśli chcesz się z kimś siłować za ramiona / więc pamiętaj zawsze że go łapiesz lewą dłonią za mięsień jego prawego ramienia / a prawą ręką złap na zewnątrz jego lewego ramienia.”

Jest również mowa o chwyceniu w taki sposób, że ręce jednego znajdują się wewnątrz, a drugiego na zewnątrz, co świadczy o tym, że istnieją jeszcze inne sposoby chwytania w tego rodzaju kontakcie.

Kolejnym rodzajem siłowania jest „siłowanie na ciele” i ten sposób jest już bardziej rozbudowany strukturalnie. Istotą mocowania na ciele jest klincz. Napotykamy chwyt w którym umieszczamy nasze ręce pod ramionami przeciwnika dookoła jego tułowia. Istnieje także uchwyt krzyżowy, polega on na takim rozstawieniu ramion, aby jedno z nich było pod ramieniem przeciwnika a drugie nad nim. W mocowaniu na ciele występują jeszcze sytuacje gdzie przeciwnika łapie nas obydwoma rękoma z przodu za korpus.

Podsumowanie

Informacje wymienione powyżej stanowią początkowy etap pracy nad zapasami Otta Żyda. Jednak już wstępne wskazówki są na tyle wystarczające, aby móc wyobrazić sobie istotę tego rodzaju zmagań. Ideą zapasów jest takie działanie, które zmierza do wytrącenia przeciwnika z równowagi a techniki, są sposobami na osiągnięcie tego celu, jednak bez solidnych podstaw jest to niemożliwe.

Już na podstawie opisanych powyżej wskazówek można stworzyć wiele ćwiczeń oraz treningów zadaniowych, wielce istotnych na początkowym etapie nauki. Wystarczy na przykład ustawić się w danym uchwycie i zacząć wykonywać prace polegającą na wytrąceniu przeciwnika z równowagi poprzez napieranie, przyciąganie, spychanie. Sprawia to, że ćwiczący zaczyna zwracać uwagę na ułożenie nóg oraz tak stawia kroki, aby zachować jak najlepszą równowagę i ustawić się w najlepszej pozycji do przeprowadzenia zamierzonego działania na przeciwniku. Dzięki temu można doświadczyć ciężkiej pracy z ciałem przeciwnika oraz jak łatwo jest utracić własną stabilność.